Bij een pandemie (wereldgriep) is het belangrijk dat snel, goede vaccins gemaakt worden en in grote hoeveelheden. Hoe kwamen de vaccins tot stand tegen Mexicaanse griep, oftewel Nieuwe Influenza A (H1N1)?
Wereldwijd is een aantal vaccins ontwikkeld tegen Nieuwe Influenza A (H1N1). De overheid kocht voor de Nederlandse bevolking de vaccins Focetria (Novartis) en Pandemrix (GlaxoSmithKline) in. Deze 2 vaccins bevatten verschillende hulpstoffen en kennen een ander productieproces, maar zijn op dezelfde manier tot stand gekomen, getest en goedgekeurd.
Modelvaccin
Voordat een pandemie losbreekt, is niet bekend welke specifieke griepvirusstam de pandemie gaat veroorzaken. Er kan dus van te voren ook nog geen specifiek vaccin worden ontwikkeld tegen de toekomstige pandemie. Om bij een daadwerkelijke pandemie alle inwoners van Europa zo snel mogelijk vaccinatie aan te kunnen bieden, ontwikkelen fabrikanten vooraf modelvaccins. Die modelvaccins bevatten een speciaal geselecteerde griepvirusstam waaraan nog niemand is blootgesteld en waar niemand immuun voor is. Ruim voordat de pandemie de kop opsteekt, worden de modelvaccins getest en beoordeeld.
Zodra de WHO (World Health Organization) de pandemie officieel afkondigt, maakt zij de samenstelling van het virus bekend. De fabrikant ontvangt dan zo snel mogelijk de betreffende griepvirusstam en vervangt de stam in het modelvaccin door de stam die de pandemie veroorzaakt. Zo zijn de vaccins Focetria en Pandemrix gebaseerd op modelvaccins met het H5N1-antigeen. Daarin is het antigeen van H5N1 vervangen door het antigeen van H1N1.
Door deze werkwijze is er bij uitbraak van een pandemie al een belangrijk deel van de voorbereiding voor de vaccinontwikkeling gedaan.
Adjuvans
Focetria en Pandemrix bevatten een hulpstof die het effect van het vaccin verbeteren. Zo’n hulpstof heet een adjuvans. Het voordeel van een adjuvans is dat veel minder antigeen (virusbestandelen) nodig is om een effectief vaccin te maken. Daardoor kunnen in korte tijd meer vaccins geproduceerd worden.
Het toevoegen van een adjuvans heeft een bijkomend voordeel: het lichaam bouwt hierdoor een bredere bescherming op dan alleen tegen de griepvirusstam die in het vaccin zit. Daardoor kan het vaccin ook nog werkzaam zijn als het griepvirus een beetje verandert.
Centrale procedure
De vaccins tegen de grieppandemie zijn door de Europese geneesmiddelenautoriteit (EMEA) goedgekeurd via de zogenaamde centrale procedure. Hierdoor zijn de handelsvergunningen in één keer geldig voor alle landen die deel uitmaken van de Europese Unie.
Registratie en goedkeuring
Voordat een vaccin tegen Nieuwe Influenza A gebruikt mag worden, doorloopt het een aantal stappen:
- De fabrikant stelt een dossier op met informatie over het nieuwe vaccin op basis van het modelvaccin.
- Het CHMP beoordeelt het dossier. Het CHMP (Committee for Medicinal Products for Human Use) is onderdeel van de EMEA (European Medicine Agency). Op 24 september gaf het CHMP positief advies over de vaccins Focetria en Pandemrix.
- De Europese Commissie neemt het advies van het CHMP over, of keurt het af. Op 29 september keurde de Europese Commissie Focetria en Pandemrix goed en registreerde daarmee deze vaccins.
- Na registratie wordt elke partij (batch) vaccin nog gecontroleerd in een nationaal controlelaboratorium OMCL (Official Medicines Control Laboratory) in één van de landen van de Europese Unie. De lidstaten van de Europese Unie wisselen controleresultaten onderling uit.
- Na controle en goedkeuring van het OMCL mag het vaccin gebruikt worden.